Birol AKPINAR- YER ALTI KABLOLARINDA DİKKAT EDİLECEK UNSURLAR

Kablolardaki yalıtkanların ömürleri mekanik ve elektriksel şartlarla sınırlıdır. Fakat bu da döşendiği yerin özelliklerine göre en verimli şekilde yararlanılarak aşılabilir, uzun yıllar boyunca kullanılabilirler. Bağlı olduğu çalışma şartları ise başlıca olarak şu şekilde sıralanmaktadır:
– Nem ; Yer altı kabloları daima aşırı nemle karşı karşıyadır. Bunun sebebi ise; yapıların enerji dağıtımı veya haberleşme için kullanılan tesisatlarında, izole elektrik kablolarının güvenli bir şekilde taşınması, sabitlenmesi ve desteklenmesini sağlayan birbiriyle uyumlu birimlerden oluşan kablo kanalı yapısında olmasıdır. Bu sebeple genellikle kurşun tabaka ile kaplanmaktadırlar.
 – Basınç; Yalıtkan çeşitlerinden yağlı kâğıtla yalıtma yapıldığında enerji kaybını azalır ve maliyet düşük olur. Bu kablolar 300 kV’a kadar kullanılabilirler. Fakat 69 kV’nın üzerine çıkıldıkça kablonun bulunduğu kanalın basıncını artırmak gerekir. Basınç artırılarak boşlukları azaltmak ve buralardaki gazın iyonlaşmasını önlemektir. Bu iyonlaşmanın önlenmesi ise 3,5 kg/cm²’ye kadar varan basınç ile yapılmaktadır. Nemden korunmayı da sağlayan kurşun kaplama ile kablonun ömrünü uzatmak mümkündür.
– Sıcaklık diğer koşullar arasında en baskın etkendir ve ikiye ayrılır.
– Sıcaklığa çevrenin etkisi: Çok sıcak bölgelerde kullanımda kabloların asbestoz veya yanmaz plastik maddeler ile korunması gerekir. Toprağın ısıl özelliklerine ve yanındaki diğer kabloların döşenme şekline bağlıdır.

Yer Altı Kabloları Nasıl Döşenir?

Toprak zemine direkt olarak kablo yerleştirmesi yapmak doğru değildir. Korumaya alınmadan toprağa döşenen kabloların ömürleri, toprakta bulunan kimyasal maddelerden dolayı kısalır.

Döşeme yapılacak kanalların derinliği, akımdaki gerilime bağlı olarak değişiklik gösterir.

Gerilim Oranına Göre Öngörülen Kanal Derinlikleri

– 0-1 arası kV kablolar 40-50 santimetre derinliğe döşenmelidir.
– 1-10 arası kV kablolar 60-70 santimetre derinliği döşenmelidir.
– 10-35 arası kV kablolar 80-100 santimetre derinliğe döşenmelidir.
– Yüksek gerilimli kablolar 100-120 santimetre derinliğe döşenmelidir.Yer altı kabloları için açılan kanalların alt genişliği 40, üst genişliği ise 60 santimetredir. Aynı kanala birden fazla kablo döşenmesi durumunda, her kablo için kanal genişliği alttan ve üstten 10’ar santimetre büyütülür. Kablolar arasındaki uzaklık 6 santimetreden az olmamalıdır. Doğru bir döşenme yapılabilmesi için, kanalların tabanı sağlam ve taşsız olmalıdır.

Kablo yerleştirme işleminden sonra, üzerine 10 santimetre kalınlığında ve dikkatli bir şekilde, elenmiş toprak veya kum dökülmelidir. Oluşması mümkün olan herhangi bir hasarı engellemek için, kabloların üstü, aralık kalmayacak şekilde tuğla veya beton gibi malzemelerle korumaya alınmalıdır. Koruma amaçlı uygulanan gereçlerin yerleştirilme işleminden sonra, kanal molozlarla doldurulur ve üstüne ikaz bandı gerilir. Topraklama makineleri veya el tokmakları ile vurulur. Çevrede herhangi bir bozukluk veya hasar meydana gelmişse bunların onarımı yapılır. Elektrik İletimi yapılacak olan alana, başlıklardan çıkan iletkenler bağlanırken, kablo pabuçları kullanılmalıdır. Kablo başlıkları, harici ve dahili olmak üzere ikiye ayrılır.
Dahili Bağlantılar:Oluşabilecek kısa devre ve darbelere karşı koruma sağlamaktır.
Harici Bağlantılar:Nemin kabloyu etkilemesini önlemektir.
Yer Altı Kabloları Döşenirken Nelere Dikkat Edilmeli? Kablo hattının döşeneceği yolun planı (rotası) belirlenmelidir.
 Yol Planı Belirlemesi İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler: – Döşenecek olan kablo yolu, düz bir hat şeklinde çekilmelidir. Sapaklı (dönemeçli) bir hattan olabildiğince kaçınılmalıdır.
– Geçiş güzergahının nehir, köprü, demiryolu gibi hatların üzerinde olmamasına dikkat edilmelidir.
– Kimyasal maddelerden dolayı oluşabilecek zararlar göz önünde bulundurularak, endüstri bölgelerinden uzak durulmalıdır.
– Döşeme işlemi, yaya yollarının altına veya duvar boylarına yapılmalıdır.
– Telefon hatları, kanalizasyon büzleri, su ve hava gazı boruları ile karıştırılmamasına dikkat edilmelidir.
– Oluşabilecek tahribat ya da nemlenme gibi olumsuzluklara engel olacak bir elektrik bağlantısı sağlanmalıdır.
– Kabloyu keserken iletken ile izolasyon arasında bir gevşeme olmaması için, iletken uçlarının bağlanması gerekir.
– İletken demeti, büküm yönünün tersine doğru döndürülmemelidir.
– Bağlantı klemenslerinin (Elektrik iletim kablolarının, birbirlerine bağlanmasını sağlayan parça.) kablo kesitine uyumlu olması gerekmektedir.